Pamir Neresi?
İsmi Otoban Kendi Toz Toprak Olan Yol (M-41)
Merhaba Arkadaşlar, Motosikletle Pamir rotası macerasına çıkmak, iki teker üzerinde dünyanın en tezat isimli yoluna meydan okumak demektir. Haritalarda adı resmi olarak Pamir Highway yani “Pamir Otobanı” (M-41) olarak geçer. Kaynaklar başlangıç noktası için Özbekistan’daki Termiz, Tacikistan’daki Duşanbe veya Horog ile Afganistan’daki Mazari Şerif gibi farklı yerleri öne sürse de, tüm gezginlerin birleştiği tek bir gerçek vardır: Bu efsanevi yol, Kırgızistan’ın Oş (Osh) şehrinde son bulur. Günümüzde bu devasa rota, Termiz’den başlayıp Kırgızistan’ın Bişkek şehrinin batısındaki Kara-Balta’da biten devasa bir sistemin parçasıdır.
Buraya “Highway” denmesinin tek sebebi, dünyanın çatısı sayılan dağların zirvesinden geçen bir hat olmasıdır. 4.655 metre yüksekliğiyle dünyanın en yüksek ikinci uluslararası otoyolu olarak bilinen bu güzergah, 19. yüzyılın sonlarında İngiliz ve Rus imparatorlukları arasındaki “Büyük Oyun” döneminde stratejik askeri amaçlarla kısmen inşa edilmiş, çoğunlukla ise 1930’larda Sovyetler Birliği tarafından tamamlanmıştır. 2000’li yıllarda Çin ve Karakoram Otoyolu ile de bağlantılandırılan bu hat, günümüzde erozyon, depremler, heyelanlar ve çığlar nedeniyle ağır hasar görmüştür. Kırgızistan ve Duşanbe yakınları hariç asfalta hasret kalacağınız bu yol, bölgedeki uyuşturucu trafiği nedeniyle uluslararası literatürde bazen “Eroin Otoyolu” olarak da anılmaktadır.
Aslında burası tamamen toz, toprak, çamaşır tahtası kıvamındaki sarsıntılı zeminler, nehir geçişleri ve keskin kayalarla dolu bir macera parkurudur. Eğer konfor arıyorsanız yanlış yerdesiniz; ama hayatınızın macerasını arıyorsanız, bu zorlu Pamir Highway gezi rehberi tam size göre.
Motosikletle Pamir Rotası ve Bölge Hakkında Bilgiler
Bu yazımda Motosikletle Pamir Rotası hakkında edindiğim bilgileri yazmak istiyorum. Benim araştırdığım kadar çok fazla Türkçe kaynak yok. Bildiğim kadarını yazmaya çalıştım. Umarım yardımcı olur.
Burası Afganistan, Özbekistan, Tacikistan ve Kırgızistan’da bulunan ve Pamir Dağları’ndan geçen bir yol. Bu yol Duşanbe (Tacikistan) ile Osh (Kırgızistan) arasında bulunan bir yol. Bu yolda birden fazla rota var.
En genel kullanılan yol M41 yolu, bu yolu genelde kamyonlar, tırlar, taksiler kullanıyor. İki ülke arasında geçiş yapmak isteyenler genelde bu yolu kullanıyorlar. Bu güzergah, kapsamlı bir Motosikletle Pamir Rotası deneyimi yaşamak isteyenlerin ilk incelediği ana hattır. Duşanbe ile Murghab arasındaki bölüm Avrupa güzergah numarası E 008’e, Sary-Tash ile Osh arasındaki bölüm ise E 007 numarasına sahiptir.
Pamir Yol Durumu ve Farklı Alternatif Rotalar
Bu haritadaki kırmızı yol genel yolu gösteriyor. İki ülke arasındaki taşımacılık ve yolculuk yapanlar bu yolu kullanıyor. Pembe rengi gösteren rota benim de geçtiğim rotadır. Duşanbe – Kulob arası asfalt olan bu yol, Kulob’dan Murgab’a kadar kötü bir yoldur.
Zorlu şartları merak edenler için buradaki genel Pamir yol durumu, yolun zemin kalitesine göre büyük değişiklik gösterir. Yol, Termiz’den kuzeye ilerleyip doğuya dönerek Tacikistan’a geçer. Başkent Duşanbe’den sonra Kafirnigan, Vakhsh ve Bartang nehirlerini aşarak Horog’a ulaşır. Oradan yaklaşık 310 kilometre daha doğuya giderek Murghab Nehri’ni geçer.
Mavi renkli olan Duşanbe – Tavildara – Kalai khum rotasını ben yapmadım ama yolda karşılaştığım bir Türk motorcu Ali Yiğit bu rotayı yapmış. Kendisi aynı zamanda eğitmen daha önce KTM kullanmış ama buraya 660 Tenere ile gelmiş.
Onun dediğine göre şimdiye kadar gördüğü en zor yol burasıymış. Yolda koca koca taşlar olduğunu çoğu zaman kendine yol açmak zorunda kaldığını söyledi. Burası resmi haritalarda 3.720 metrelik Khaburabot şeridini (geçidini) ve Obihingou nehir vadisini içine alan en tehlikeli dağ yollarından biridir.
🗺️ Oş’tan Duşanbe’ye Adım Adım Pamir Ana Noktaları
Eğer rotayı Oş şehrinden başlayarak tam aksine yapacaksanız, teker döndüreceğiniz coğrafi sıralama, geçitler ve nehir vadileri resmi olarak tam olarak şu şekildedir:
Osh şehri ➔ Taldyk yolu (3.615 m, Alay Sıradağları’ndan geçiş) ➔ Gulcha köyü ➔ Gulcha nehri vadisi ➔ Kırgızistan yolu (3.541 m) ➔ Sary-Tash köyü (Alay vadisi) ➔ Kyzylart yolu (4.250 m, Trans-Alay Sıradağları’ndan geçiş, Gorno-Badakhshan Özerk Bölgesi topraklarına giriş ve sınır geçişi) ➔ Markansu nehri vadisi ➔ Uybulak yolu (4.200 m) ➔ Karakul gölü ➔ Ak-Baital Geçidi yolu (4.655 m) ➔ Murghab ➔ Naizatash yolu (4.314 m) ➔ Alichur vadisi ➔ Khargush yolu (4.091 m) + Tagarkaty yolu (4.168 m) ➔ Sulu-Tagarkaty nehri vadisi ➔ Koi-Tezek yolu (4.251 m) ➔ Gunt nehri vadisi ➔ Khorog ➔ Panj nehri vadisi ➔ Qal’ai Khumb köyü ➔ Khaburabot şeridi (3.720 m) ➔ Obihingou nehri vadisi ➔ Vakhsh nehri vadisi ➔ Duşanbe şehri.
| Ülke | Yol Kodu | Güzergah / Rota Tanımı |
|---|---|---|
| Kırgızistan | EM-05 | Osh – Taldyk Geçidi – Sary-Tash Hattı |
| Kırgızistan | EM-07 | Sary-Tash – Kyzylart Geçidi – Tacikistan Sınırı |
| Tacikistan | РБ05 | Kırgızistan Sınırı – Murghob Arası |
| Tacikistan | РБ04 | Murghob – Khorugh – Qal’ai Khumb Hattı |
| Tacikistan | РБ03 | Qal’ai Khumb – Tavildara – Labi Jar Rotası |
| Tacikistan | РБ07 | Labi Jar – Obi Garm – Vahdat Güzergahı |
| Tacikistan | РБ04 | Vahdat – Duşanbe Bağlantısı |
| Tacikistan | РБ02 | Duşanbe – Tursunzoda Sınır Hattı |
| Özbekistan | M41 | Tacikistan Sınırı – Denov – Termez Ana Otobanı |
Afganistan Sınırı ve Rota Tercihlerim
Daha altta olan ve Afganistan sınırında olan kahverengi Horog – İshkashkim – Langır – Khargush rotasını ben yapmak istiyordum. Ama Osman o yolu jeeple geçmiş. Bana dediğine göre görülecek çok şey yokmuş. Yol çok da kötü değilmiş. Hatta benim yaptığım Kulob – Horog arasının daha kötü olduğunu söyledi. Bende arkamda artçı ile o yolu gitmek istemedim. Bu yüzden bu yolu pass geçtim.
Burası haritalarda Panj (Penç) nehri vadisini takip eden, 4.091 metrelik Khargush yolu (geçidi) ve 4.168 metrelik Tagarkaty yolu ile birleşen, ardından Sulu-Tagarkaty nehir vadisinden 4.251 metrelik Koi-Tezek yoluna bağlanan en güneydeki sınır hattıdır.
Yeşil renkli ve turkuaz renkli rota hakkında bilgi sahibi değilim. Ama bu rota hakkında daha detaylı bilgiyi bu siden bulabilirsiniz. Tabii buralara gelmeden önce yaşadığım maceraları merak ediyorsanız https://www.tenekecelebi.com/kazakistan-motosiklet-turu-3/ notlarıma da göz atabilirsiniz.
Pamir Hava Sıcaklığı ve Yakıt Durumu
Ben Temmuz ayında geçtim hala akşam üstü soğuk oluyor. Gündüz hava normal sıcaklıkta ne çok sıcak ne çok soğuk. Ben Horog’dan sonra içlik ve kışlık eldiven giydim. Yakıt konusunda sorun yok. En uzak mesafe 150 km. Yanınızda yine de yedek benzin bulunsun. Yiyecek konusunda sorun yok, her yerde yiyecek ve kalacak yer bulabilirsiniz.
Zaten bölgenin genelinde lüks oteller yerine samimi Pamir kamp alanları ve homestay seçenekleri sizi karşılayacaktır. Yerel halkın sofrasında ekmek bölüşmek bu yolculuğun en güzel yanıdır.
Yüksek İrtifa Sağlık Önlemleri ve Su Tüketimi
Ben yanıma aspirin ve ağrı kesici almıştım. Zirveye çıkmadan önce vitamin takviyesi ile birlikte içtim. Buralar, meşhur Pamir Ak Baital geçidi gibi 4.655 metrelere ulaşan çok ciddi irtifalara sahip olduğu için bu tarz sağlık önlemleri motorcular için hayati önem taşır. Aklimatizasyon (yüksekliğe alışma) sürecini doğru yönetemezseniz baş ağrısı, mide bulantısı ve halsizlik kaçınılmaz olur. Karakul Gölü’nün yanından geçip Kırgızistan sınırına doğru tırmanırken bu irtifayı iliklerinize kadar hissedeceksiniz.
Gitmeden önce okudum kadarı ile açık su içmeyin diye uyarılar gördüm. Hiç açık su içmeyin hep kapalı su içtim ama arkadaşım hep açık su içtiğini söyledi. Bir side etkisi de olmamış. Sonlara doğru bende içtim sorun olmadı. Bu vücudun yapısı ile ilgili olduğunu düşünüyorum. Bu seyahatin diğer aşamalarını ve devamını merak edenler bu yazıyı / ve bu yazılarımdan da tüm detayları inceleyebilirler.
🤫 İnternette Bulamayacağınız Gizli Pamir İpuçları ve Detaylar
- Eşek Sütü Şişesinde Satılan Benzin: Murgab ve çevresinde resmi benzinlik bulamazsanız evlerin önünde plastik şişelerde satılan sarımsı benzini huninin içine kesinlikle bir kadın çorabı gerip öyle doldurun; tortu ve pası süzün.
- Ak-Baital’da Motorun Bayılması: 4.655 metreye çıktığınızda motor ciddi şekilde güçten düşer. Gaz kolunu aniden açmayın, motoru boğarsınız. Hava filtresini Horog’da mutlaka temizleyin.
- Homestaylerdeki Tezek Isıtması: Ev pansiyonlarında (homestay) gece odadaki döküm sobalar kurutulmuş yak tezeği ile yakılır. Sıcaklığı muazzamdır, donmaktan kurtarır.
- GBAO İzni ve Askeri Noktalar: Dağlık Badahşan bölgesine girmek için GBAO izniniz olmalıdır. Askerlerin sert havasını yumuşatmak için yanınızda küçük Türkiye hatıraları (anahtarlık, sigara vb.) bulundurun.
- Nehir Geçişlerinin Gizli Saati: Köprüsü olmayan nehir yatağı geçişlerini kesinlikle sabahın erken saatlerinde yapın. Öğleden sonra eriyen karlar yüzünden suyun debisi iki katına çıkar.
Sonuç: Motosikletle Pamir Rotası Değerlendirmesi
Özetle, bu büyük macera her gerçek endurocunun ve seyahat sevdalısının hayatında bir kez de olsa deneyimlemesi gereken bambaşka bir world. Adı highway olan ama asfalta hasret kalacağınız bu rota, hem fiziksel hem de zihinsel sınırlarınızı zorlayacak. Doğru hazırlıkla, doğru rota seçimiyle ve irtifa hastalığına karşı bilinçli önlemlerle burası aşılmayacak bir yol değil. Türkçe kaynak eksikliğini gidermek adına paylaştığım bu harita, resmi yol kodları ve detayların, dünyanın çatısına teker döndürecek tüm dostlara rehber olmasını umuyorum. Yolunuz açık, tekeriniz düz bassın!
“Yaşamdan kaçmak için değil, yaşam bizden gitmesin diye seyahat ederiz.”
